Oto – mobil.
Yunanca autos (kendi) ve Latince mobilis (hareket eden) sözcüklerinin birleştirilmesiyle oluşmuş, dilimize Fransızcadan girmiş bir kelime…
İlk Yazılı Kullanım
Otomobil sözcüğünün kullanıldığı ilk yazılı kaynağımız, Ahmet Rasim’in “Şehir Mektupları”… Yazar, büyük bölümünü 1897-1899 yıllarında kaleme aldığı bu eserde otomobilden şöyle bahsediyor; “Buharlı arabalar namı altında zikrolunan alat-ı cedide”. “Alat-ı cedide” yani “yeni aygıt”…
İlk Otomobillerin Girişi ve Algısı
1895’te gümrüğe getirilen ilk otomobiller, tarifelerde henüz adı bulunmadığı için, -orijinine uygun biçimde- kendiliğinden hareket eden anlamında “zatü’l-hareke” adıyla kaydedilmiş… Zaten bu otomobil denen alat-ı cedide ilk kez bir sirk gösteri aracı olarak girmiş topraklarımıza… Taşıttan çok bir şov makinesi olarak döndürmüş tekerleklerini ve oldukça tehlikeli bulunmuş. Özellikle de saray tarafından…
Abdülhamit Döneminde Yasa ve İzinler
O dönem Recaizade Mahmud Ekrem’in “Araba sevdası”nı yazdığı dönem ve o kitaptaki arabalar, malumunuz olduğu üzere otomobiller değil faytonlar.Ayrıca o dönem, -saraya sessizce yaklaşılıp bir suikaste kalkışılmasın diye- at arabalarındaki, faytonlardaki tekerlek kauçuklarının bile söküldüğü bir dönem…Kesin olmamakla birlikte İkinci Abdülhamit’in elektrik, tramvay, telefon gibi otomobilin ülkeye girişini de zorlaştırdığı tahmin ediliyor. Buna karşılık padişahın Züheyrzade (Zehirzade) Ahmet Paşa’nın isteğini kırmayarak hazırlattığı bir izin belgesi de mevcut.
İkinci Meşrutiyet ve Toplu Alım
Fakat otomobilin payitahtta yaygınlık kazanması ikinci meşrutiyet sonrasına denk geliyor. İlk toplu alım 1909’da “çağdaş ve motorize olmak” amacıyla ordu için yapılmış. Çağdaş ve motorize Türklerin tercih ettiği ilk otomobil markası ise Renault…
Mahmut Şevket Paşa’nın Zırhlı Aracı ve Efsaneler
Fakat o dönemin en çok sözü edilen otomobili, Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın motoru Daimler’den alınan, zırhlı karoseri Fransız Laffly şirketine yaptırılan makam aracı olmuş… İstanbul halkı, dönemine göre oldukça haşmetli olan bu otomobile dair türlü efsaneler uydururmuş. Saatte 70 km gibi inanılmaz süratlere ulaşabildiği, zırhının mermiye, bombaya hatta kem göze bile dayandığı, motorunu Beyazıt’ta istop ettirince ancak Divanyolu’nda durabildiği anlatılıp dururken, bu abartılı sohbetler 11 temmuz 1913 tarihinde değişivermiş.
Suikastın Detayları
O gün, malum araca daha Divanyolu’na bile dönemeden bir grup suikastçi tarafından sağlı sollu sıkılan kurşunlar, efsaneye farklı bir yön vermiş. “Kem gözlere şiş” camlar kurşunları yavaşlatmışlar fakat beşinin Nazır Paşa’ya isabet etmesini engelleyememişler. Kafasının sağ yanından vurulmuş ve tek gözünü kaybetmiş olmasına rağmen Paşa’nın “Millet hainleri, hürriyet katilleri” gibi sözler sarf ettiği duyulmuş. Ancak yapılan müdahalelere rağmen kısa süre sonra hayatını kaybetmiş. Olaydan hemen sonra soruşturma için bir depoya kaldırılan otomobil ise yıllar boyunca orada kalmış… Bugün halen askeri müzede üzerindeki kurşun delikleri ile birlikte sergilenmektedir.
İlk Rent a Car ve Acem Abdüsselam Efendi
Bu oryantal Bond otomobilinin efsanesi, İstanbul halkı üzerinde öyle bir etki bırakmış ki, dönemin müflis tütün tüccarlarından Acem Abdüsselam Efendi’nin kiralığa çıkardığı iki Mercedes’i , Mahmut Şevket Paşa’nın makam aracıyla aynı motora sahip oldukları rivayet edilerek büyük bir şöhrete kavuşmuşlar… Araçlar şehrin zengin zümresi tarafından beklenmeyen bir talep görmüş. Bu sayede batmaktan kurtulan Abdüsselam efendi kısa sürede sermayeyi kurtarıp tütün piyasasına burun kıvırır olmuş. İstanbullular da şehrin bu ilk “Rent a car” arabalarını, uzun yıllar boyunca “Acem’in Mercedesleri” diye anmışlar.
Sultan Reşat’ın Tercihi
Belki de “En asil duygunun insanı olan Türk şoförü”nün Mercedes markasına (hak etmediği zamanlarda bile) geçtiği kıyağın sebebi, o günlerdir… Mesela ilk kez otomobile binen padişah V. Mehmet yani Sultan Reşat… Onun da tercihi Mercedes olmuş…
Enver Paşa’nın Otomobil Seçimi
İlginçtir; 1909 tarihinden itibaren -aralıklarla- 2 yılı aşkın süre Berlin Ateşesi olarak görev yapan Enver Paşa ise Mercedes’lere pek yüz vermemiştir. Alman otomobilleri arasında tercihini Erdmann & Rossi yönünde yapan Hürriyet kahramanı, hızlı terfilerle Harbiye Nazırı olduktan sonra da “Alırsın Ford Olursun Lord” demiş ve makam otomobili seçimiyle ilk Amerikan arabasını topraklarımıza sokan isim olmuş.Oysa Enver Paşa, ateşelik görevi sırasında Mercedes otomobillerinin tüm Avrupada ard arda kazandığı yarışları illaki duymuştur… Demek ki çok etkilenmemiş…
Yorumlar (0)